مینا کاری روی مس
هنر میناکاری روی مس از اصلیترین هنرهای ایرانی است که میتوان آن را روی ظروف مختلف مسی مشاهده کرد با این تفاسیر برای بیشتر افراد این سوال پیش میآید که چطور این هنر انجام میشود و برای انجام آن چه ابزاری مورد نیاز میباشد؟ با ما همراه باشید تا در ادامه این مقاله به این پرسش پاسخ دهیم. میناکاری روی مس یک هنر غنی، سنتی و تاریخی است که از هزاران سال پیش رواج داشته است. میناکاری معمولاً روی ظروف مسی انجام میشود.
البته میتوانید شاهد انجام این هنر روی ظروف نقره و طلا نیز باشید. خود میناکاری از ترکیب اکسیدهای فلزی با نمونههای مختلف نمک و حرارت دادن آنها تا دمای حداکثر ۸۵۰ درجه سانتیگراد ایجاد خواهد شد. در نتیجه رنگهای روی ظروف نتیجه انجام این فرایند میباشد. این هنر در شهر اصفهان که به عنوان پایتخت فرهنگی ایران شناخته میشود رواج بسیار زیادی دارد و به عنوان قطب مرکزی میناکاری شناخته شده است. در اصطلاح مینا به رنگ آبی آسمان اشاره دارد و رنگ آبی نماد این هنر زیباست.
لازم است بدانید خاستگاه میناکاری به ۵۰۰۰ سال پیش باز میگردد که نشان دهنده تلفیقی از خاک رس، تکنیکهای نقاشی و آتش میباشد. شاید برایتان جالب باشد بدانید محققین میناهای بیزانسی را با میناهای ایرانی مقایسه کردند و نتیجه این شد که میناکاری احتمالاً از ایران سرچشمه گرفته شده است و بعدها به مناطق دیگر دنیا نیز گسترش پیدا کرده. در ادامه اطلاعات بیشتری را در خصوص این هنر اصیل ایرانی در اختیارتان قرار خواهیم داد.
انواع طرح مینا کاری روی مس
قبل از آنکه اطلاعات بیشتری را در خصوص این هنر زیبا و اصیل ایرانی در اختیارتان قرار دهیم بهتر است تا با انواع طرحهایی که میتوان بر روی مس ایجاد کرد آشنا شوید. البته بهتر است گفته شود این طرحها به صورت کلی روی تمامی متریالها قابل اجرا میباشد و میتوان از هنر زیبای مینا برای تزیین آنها استفاده نمود.
طرحهای اسلیمی برای میناکاری
از معروفترین طرحها، طرح اسلیمی است که با پیچکهای زیبای گیاهی و خطوط منحنی مشخص خواهد شد. ریشه آن را مربوط به دوران تیموریان و سلجوقیان میدانند. لازم است بدانید طرحهای اسلیمی تنوع زیادی در طرح دارد و میتوانید در این هنر زیبا شاهد انواع طرح گل، طرح پنجه، طرح بدون پنجه و طرح ساده باشید.
طرح ختایی برای میناکاری
طرح ختایی یکی از قدیمیترین انواع طرحهای مینا میباشد که ریشه عمیقی در گیاهان و طبیعت دارد. از انواع این طرح برای نقوش باغ و برگها استفاده میشود. در میناکاری ختایی هنرمند به شیوهای ماهرانه گلها و برگها را به شکلی منحصر به فرد در هم میچیند و اثری ویژه و هنرمندانه را خلق خواهد کرد.
طرح مرغ و ختایی بر روی میناکاری
از انواع دیگر طرحهای مینا میتوان به طرح مرغ و ختایی اشاره کرد که منحنیهای زیبای پرندگان را در میان تداخل مسحور کننده گلهای آبی و قرمز به نمایش خواهد گذاشت. این طرح رنگهای قرمز آبی و رنگهای سبز لاجورد و کرم را نیز در خود جای داده است. در ضمن لازم است بدانید نام این طرح از حرکات زیبای پرندگان نشات میگیرد.
ابزار مورد نیاز برای میناکاری
از جمله مواردی که برای میناکاری روی مس باید به آن توجه داشته باشید وسایل میناکاری است. در واقع بهتر است بدانید که وسایل میناکاری بر روی مس و سفال بسیار شبیه به یکدیگر هستند و فقط در بعضی از موارد تفاوتهایی وجود دارد.
در ادامه به تعدادی از مهمترین این وسایل که مشترک هستند اشاره خواهیم نمود.
- ماده آبگینه
- صمغ مخصوص میناکاری
- کاغذ کپی
- اره کمانی
- کوره
- قلم برای رنگ کردن و رنگ برداری
- قیچی فلز بر
- سندان
- گیره
معرفی هنر مینا کاری روی مس
مراحل مینا کاری روی مس
هنرمند در ابتدا لازم است تا وسایل میناکاری را جمع آوری نماید. مهمترین این وسایل شامل رنگ، لعاب، شابلون مخصوص، سیریش، مداد، کپی و قلمو میباشد. در همان ابتدا لازم است تا هنرمند زیرساز کار را به خوبی آماده کند. استاد کار برای انجام زیرساز از دو روش خمکاری و چکش کاری استفاده مینماید. برای مس بیشتر از روش چکش کاری استفاده میشود. مراحل ساخت ظرف میناکاری شده به شرح ذیل میباشد:
مرحله اول هنرمند فلز مس را چکش کاری میکند
در این مرحله هنرمند به وسیله چکش شکل مورد نظر ظرف خود را در میآورد. ممکن است هنرمند بخواهد مس را به صورت بشقاب و یا گلدان خارج کند. بعد از مرحله چکش کاری آن را درون آتش قرار داده و دوباره شروع به کار میکند. این کار آنقدر ادامه پیدا میکند تا ظرف شکل مورد نظر را به دست آورد.
در مرحله دوم استادکار به پاکسازی وسیله مورد نظر میپردازد
بعد از آن که شکل مورد نظر ظرف به دست آمد. هنرمند آن را از هر نوع آلودگی پاک خواهد کرد. شاید برایتان جالب باشد بدانید بر روی ضعف حتی نباید اثری از انگشت باشد. وجود هر نوع آلودگی مانع چسبیدن لعاب مینا به ظرف میشود. به طور کلی وجود آلودگی باعث بریدگیهای زیاد بر روی سطح ظرف میشود.
مرحله سوم هنر ظریف لعاب کاری
بعد از آنکه ظرف مورد نظر از آلودگیها پاک شد نوبت به لعاب کاری میرسد. لعاب کاری معمولاً با اسپری و یا با دست انجام خواهد شد. معمولاً در اتاقهای مخصوص انجام میشود و در روش دستی هنرمند، لعاب را روی ظرف مورد نظر میریزد و همه ظرف را به وسیله لعاب میپوشاند.
مرحله چهارم ظرف لعاب کاری شده در کوره قرار میگیرد
تمامی قسمتهای ظرف توسط لعاب پوشانده می شود و آن را درون کوره با دمای ۹۰۰ درجه قرار میدهند. خروج ظرف از کوره به نظر استادکار مرتبط است و با صلاحدید وی ظرف از کوره خارج خواهد شد. مرحله سرد شدن کمی زمانبر میباشد. لازم است بدانید که برای پخت سه نوع کوره برقی، گازی و نفتی وجود دارد که امروزه به دلیل امنیت بیشتر و راحتی کار، از کوره های گازی برای پخت استفاده میشود.
مرحله پنجم ایجاد طرح بر روی ظرف لعابی
در این مرحله هنرمند طرح مورد نظر را بر روی ظرف پیاده میکند. معمولاً برای طرح از نقوش کهن ایرانی استفاده خواهد شد. بعد از تکمیل طرح، کاغذ مورد نظر سوزن کاری خواهد شد و بعد به سراغ خاکستر میرود و طرح را بر روی وسیله مورد نظر با استفاده از خاکستر پیاده سازی میکند. در این مرحله طرحهای اصلی قلم گیری شده و بعد قسمتهایی که لازم است رنگ آمیزی میشوند.
مرحله ششم هنرمند نقاشی را درون کوره قرار می دهد
در این مرحله و بعد از اینکه هنرمند ظرف را نقاشی نمود ظرف نقاشی شده دوباره پخته خواهد شد. دمای کوره بین ۶۰۰ تا ۷۰۰ درجه قرار میگیرد. وقتی که کار پخت تمام شد آن را بیرون آورده و دوباره با استفاده از لعاب شفاف پوشانده میشود و دوباره در کوره قرار میگیرد. هنگامی که پخت ظرف تمام شود ظرف را در جای دیگر میگذارند تا خنک شود در این مرحله هنر زیبای میناکاری به اتمام میرسد.
هنر مینا کاری روی مس، این هنر اصیل ایرانی